Xerezaderen Artxiboa

Nikolai Gogol: Sudurra

Xerezaderen Artxiboa — Fri, 25 Apr 2025 11:43:12 +0000

Sudurra oharkabean pasatzen da askotan baina lan handiak egiten ditu. Arnasa hartzen, usaintzen eta gure gorputza kanpoko mehatxuetatik babesten laguntzen digu. Organo zoragarria da! Beraz, zure islari begiratzen diozun hurrengoan, gogoratu zure sudurrari estimu pixka bat ematea.

Ana Morales: Trans Kafka: Metamorfosiarako hitzoste bat

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 09 Jan 2025 17:37:25 +0000

Zenbait gogoeta Kafkaren Metamorfosiaz, ortzadar betaurrekoak jantzita egindakoak.

Franz Kafka: Metamorfosia (3. zatia)

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 09 Jan 2025 17:07:52 +0000

Egun batean Gregor Samsa saltzaile bidaiaria mamarro bihurtuta esnatzen da ohean. Bere nagusiaren, senideen eta ingurukoen erreakzioa ez da, nolabait esan, munduko abegikorrena.

Hau Metamorfosiaren hiru ataleko hirugarrena da. Haien ostean, hitzoste bat dator: “Trans Kafka. Metamorfosiarako hitzoste bat”.

Franz Kafka: Metamorfosia (2. zatia)

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 09 Jan 2025 16:07:52 +0000

Egun batean Gregor Samsa saltzaile bidaiaria mamarro bihurtuta esnatzen da ohean. Bere nagusiaren, senideen eta ingurukoen erreakzioa ez da, nolabait esan, munduko abegikorrena.

Hau Metamorfosiaren hiru ataleko bigarrena da. Haien ostean, hitzoste bat dator: “Trans Kafka. Metamorfosiarako hitzoste bat”.

Franz Kafka: Metamorfosia (1. zatia)

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 09 Jan 2025 15:32:56 +0000

Egun batean Gregor Samsa saltzaile bidaiaria mamarro bihurtuta esnatzen da ohean. Bere nagusiaren, senideen eta ingurukoen erreakzioa ez da, nolabait esan, munduko abegikorrena.

Hau Metamorfosiaren hiru ataleko lehena da. Haien ostean, hitzoste bat dator: “Trans Kafka. Metamorfosiarako hitzoste bat”.

Herri literatura/Bernardo Atxaga: Gizapiztiak (“Joantxo Hartza”, “Orein bilakatu neska” eta “Camilo Lizardi”)

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 25 Apr 2024 21:02:52 +0000

Atal honetan hiru testu bildu ditugu -ahozko tradizioko ipuin bat, balada tradizional bat eta literatura idatziko ipuin bat- ezaugarri komun bat daukatenak: gizakiaren eta animaliaren arteko muga lausoan dabiltzan pertsonaiak.

Rokeya Sakhawat Hossain: Sultanaren ametsa

Xerezaderen Artxiboa — Sat, 30 Dec 2023 11:43:12 +0000

Zientzia-fikzio feministaren aurreneko adibideetako bat, irudimenez eta umorez idatzitakoa.

Anton Txekhov: Korista

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 15 Aug 2023 21:57:40 +0000

Bi emakume aurrez aurre: korista eta emaztea. Alboko gelan, ezkutaturik, “salbatu” beharreko gizona. Ipuinaren amaieran zeure buruari galdetuko diozu: zer gertatu da benetan hemen?

Edna Saint Vincent Millay: poemak (1. zatia)

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 23 Apr 2023 21:13:57 +0000

Haren liburuak agortu egiten ziren kaleratu bezain pronto, jendeak buruz ikasten zituen haren olerkiak, milaka pertsona egoten ziren irratiari belarria josita poetari errezitatzen entzuteko, eta aldraka batzen ziren aretoetara aurrez aurre ikusteko: Edna Saint Vincent Millay magnetikoa zen, Jazz Aroko izarra.

*Atal honetako bi zatietan entzuten den musika guztia Musopen.org webgunetik hartua da.

Edna Saint Vincent Millay: poemak (2. zatia)

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 23 Apr 2023 16:09:40 +0000

*Atal honetako musika guztia Musopen.org webgunetik hartua da (ikus zerrenda atal honen 1. zatian Xerezade.org en).

Neil Gaiman: Zaldun kontuak

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 02 Jan 2023 16:48:59 +0000

Edadeko andre batek Grial Santua aurkitzen du bigarren eskuko gauzen denda batean. Baina xerka handi baten jomuga da Griala aspaldi handiko garaietatik…

Ipuin hau Rosa Moralesi eskainia da, in memoriam.

E. M. Forster: Makina gelditzen ari da (1/3)

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 14 Aug 2022 14:09:44 +0000

Ipuin harrigarri honetan, E. M. Forsterrek Internet, posta elektronikoa, bideokonferentziak, sare sozialak eta beste gauza asko iragarri zituen. Baita konfinamenduak eta maskarak ere.

E. M. Forster: Makina gelditzen ari da (2/3)

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 14 Aug 2022 14:09:44 +0000

Ipuin harrigarri honetan, E. M. Forsterrek Internet, posta elektronikoa, bideokonferentziak, sare sozialak eta beste gauza asko iragarri zituen. Baita konfinamenduak eta maskarak ere.

E. M. Forster: Makina gelditzen ari da (3/3)

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 14 Aug 2022 14:09:44 +0000

Ipuin harrigarri honetan, E. M. Forsterrek Internet, posta elektronikoa, bideokonferentziak, sare sozialak eta beste gauza asko iragarri zituen. Baita konfinamenduak eta maskarak ere.

Vicente Blasco Ibáñez: Zinematografoko atsoa

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 07 Jun 2022 16:24:38 +0000

Gerra, pobrezia eta heriotzaren aurrean, zinemak esperantza itzultzen dio barazki saltzaile zahar bati.

Perpetua Saragueta: Indar handiko emakumeak

Xerezaderen Artxiboa — Fri, 04 Mar 2022 09:33:29 +0000

Bere oroitzapenen liburuaren bigarren partean, Perpetua Saraguetak berak ezagututako Euskal Herriko 47 emakume handiren bizitzak jaso zituen, bere panteoi femenino partikularra egiteko. Bilduma horretatik, guk hamar emakumeren historiak aukeratu ditugu.

Iraun beza haien memoriak.

Edith Warton: Erromako sukarra

Xerezaderen Artxiboa — Sat, 26 Jun 2021 15:43:09 +0000

Aspaldiko bi lagun, gaztaroko ilargi beteko gau bat gogoratzen eta elkar deskubritzen, Erroma zaharraren hondakinei begira.

Ataleko irudia: “Udako eguna”, Berthe Morisot (1879)

Perpetua Saraguetaren oroitzapenak (II)

Xerezaderen Artxiboa — Sat, 06 Mar 2021 22:02:35 +0000

…Nere biziko neguan egin behar dut ahal guztia hurbiltzeagatik nire biziko udaberrira, eta hala nola udaberrian betetzen diren lorez aldaskatu berri guziak, hala neure biziko oroimen guziek atera ditzatela lore mota guztietatik neure idaztietan.

Emakume itzel baten bizipenak, bere memoria liburutik hartuak.

Perpetua Saraguetaren oroitzapenak (I)

Xerezaderen Artxiboa — Sat, 06 Mar 2021 22:02:35 +0000

Emakume itzel baten bizipenak, bere memoria liburutik hartuak.

Chimamanda Ngozie Adichie: Jumping Monkey Hill

Xerezaderen Artxiboa — Wed, 21 Oct 2020 10:01:01 +0000

Zortzi egile idazketa-tailer batean. Zortzi jatorri, zortzi pentsaera, zortzi esperientzia. Denak afrikarrak.

Bea Salaberri: Baionak ez daki

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 19 Jul 2020 21:49:48 +0000

Begi zoliarentzat ez dago urrun joan beharrik bizitzaren eta munduaren katramilez harritzeko. Goizalbako ibilera arrunt batek oraindik estreinatu gabe dauden aukerez eta egiteke dauden balentriez pentsatzeko era ematen digu; usain batek, gustu batek hamaika oroitzapen eta ebokazio askatzen ditu; makrohistoria eta mikrohistoria gurutzatzen dira txipiroi platerkada batean…

Atalaren irudia: “Natura hila nautilus koparekin”, Marten Boelema de Stomme, XVII. mendea

Magdalena Mouján: Gu eta gutarrak

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 16 Apr 2020 17:18:10 +0000

Erradiazioak eragindako mutazio genetikoa, zazpi senide hiperadimentsu, Eibarren egindako superkonputagailua, Pinpilinpauxa izeneko denbora makina bat. Azaleratuko ote da azkenean euskaldunen eta haien hizkuntza zaharraren sekretua?

Atalaren irudia: “Exploración de las fuentes del río Orinoco”, Remedios Varó (1959)

Alice Munro: Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak (3. zatia)

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 29 Dec 2019 21:17:04 +0000

Ume jolas baten arabera, neskato batek bere izena eta gustuko mutilarena paper batean idatziz gero, errepikatutako letrak behin ezabatuta gainerakoak zenbatzen baditu eta letania jakin bat kopuru hori osatu arte errepikatzen badu, jakin lezake zein izango den bien arteko harremana etorkizunean. Letania hori hauxe da: “etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak”.

*Lehen atalaren amaieran zerrendaturik ageri dira, entzuten diren hurrenkeran, ipuin osoan (hiru zatietan zehar) entzuten diren musikak.

Alice Munro: Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak (2. zatia)

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 29 Dec 2019 21:16:04 +0000

*Lehen atalaren amaieran zerrendaturik ageri dira, entzuten diren hurrenkeran, ipuin osoan (hiru zatietan zehar) entzuten diren musikak.

Alice Munro: Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak (1. zatia)

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 29 Dec 2019 20:03:42 +0000

Irudia: Anne Redpath: “Neska beroki gorriaz” (1920)

Hona hemen, entzuten diren hurrenkeran, ipuin osoan (hiru zatietan zehar) entzuten diren musikak:

Bohuslav Martinu (int.: Olivier Colbentson) : “Rhytmisch Etüden für Violine und Klavier II. Poco Allegretto” (https://musopen.org/music/11627-7-etudes-rhythmiques/#). Musopen
Schumann (int.: Donald Betts): “Scenes from Childhood. Op 15 – V. Happiness” (https://musopen.org/music/2326-scenes-from-childhood-op-15/#) Musopen
Maurice Ravel (int.: Thêrese Dussant): “Pavane for A Dead Princess” (https://musopen.org/music/4709-pavane-for-a-dead-princess/#) Musopen.
Chopin (int.: Olga Gurevich): “Nocturne in B Flat Minor Op. 9 no. 1” (https://musopen.org/music/108-nocturnes-op-9/#). Musopen.
S. Bach (int.: Markus Staab): “Italian Concerto BWV 971 – 3 Presto” (https://musopen.org/music/3525-italian-concerto-bwv-971/#). Musopen
Alfredo Corella (int.: Markus Staab): “Cocktail’s Dance” (https://musopen.org/music/?query=cocktail#) Musopen
Lester Trimble (int.: Paul Pitman): “Four Fragments from The Canterbury Tales – III- A Young Squire” (https://musopen.org/music/43839-four-fragments-from-the-canterbury-tales/#) Musopen
Amarià: “Sérénade à Notre Dame de Paris” ( https://www.audiolibrary.com.co/amaria/serenade-a-notre-dame-de-paris ). Audio Library
Scott Buckley: “Growing Up” (https://soundcloud.com/scottbuckley). Audio Library
Scott Buckley: “Hymn” (https://soundcloud.com/scottbuckley). Audio Library
Fireflies: “Dreams” (https://soundcloud.com/mangesh-dongare-427116573). Audio Library
autumn keys: “l u v t e a (acoustic revisit)” (https://soundcloud.com/autumnkeys). Audio Library
Kevin MacLeod: “Hidden Agenda” (http://incompetech.com). Audio Library
GoSoundtrack: “Tea Time” (http://www.gosoundtrack.com). Audio Library
Kevin MacLeod (http://incompetech.com): “George Street Shuffle” (https://www.deezer.com/us/track/104960430 )

Katixa Agirre: Feng Shuiaren errua

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 08 Oct 2019 13:14:10 +0000

Zer gertatzen da etxea galdu, saldu edo erosi nahi duten zenbait pertsona biltzen direnean? Zergatik uzten dugu Feng Shuiaren esku gure itxaropena eta etorkizuna?

Atalean entzuten den musika:

Artista: Antti Luode

“A Journey Into Sevenths”: https://www.last.fm/music/Antti+Luode/Anttis+Instrumentals+1/A+Journey+Into+sevenths
“5 minutes” (https://www.last.fm/music/Antti+Luode/Anttis+Instrumentals+1/5+Minutes)
“A Man With Dragging Feet” (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:A_Man_With_Dragging_Feet_(Antti_Luode).mp3)
“A Litte Off” ( https://www.last.fm/music/Antti+Luode/Anttis+Instrumentals+1/A+Little+Off )
“1980” (https://www.last.fm/music/Antti+Luode/Anttis+Instrumentals+1/1980)
“Aluode Digits” (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aluode_Digits_(Antti_Luode).mp3)
“Aperture Sciences Clubhouse” (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aperture_sciences_club_house_(Antti_Luode).mp3)
“Arcanum 2” (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arcanum_2_(Antti_Luode).mp3)
“A Luode Trio” (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:A_Luode_Trio_(Antti_Luode).mp3)
“1985” (https://www.last.fm/music/Antti+Luode/Anttis+Instrumentals+1/1985)

Mayi Peloten zientzia fikzioa: Miren/Boga-boga/Feedback

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 08 Jul 2019 22:33:29 +0000

Espaloi mugikorrak, zeru berdeak eta eguzki urdinak, airetik gidaririk gabe ibiltzen diren automobil biribilak, bulegoak kudeatzen dituzten androideak, teleikastolak, meskitetako muezzin elektronikoak, euskaraz abestuz arrakasta intergalaktikoa lortu duen abeslari bat, otso jendeak edo hartz jendeak populatutako planetak… Kitzikagarria, ezta? Ba horietaz eta beste askotaz ari zen idazten orain dela 30 urte Lapurdi aldean Mayi Pelot.

Irudia: “Aldarerako koadroa 1”, Hilma af Klint (1907)

*Atal honetako musika guztia FMA-tik hartua dago, DJSwordfishena izan ezik. Azken hori egilearen baimenarekin baliatu dugu. Hona hemen abestien zerrenda:

Podington Bear: “Go to Sleep” (https://freemusicarchive.org/music/Podington_Bear/Liquid_Gold_Box_Set_Disc_2/Go_To_Sleep/)
Monplaisir: “Stay Quiet” (https://freemusicarchive.org/music/Monplaisir/Relaxing_Ukulele/Monplaisir_-_Relaxing_Ukulele_-_05_Stay_Quiet/)
DSSwordfish:
- “Aitxe”
- “Wakanda”
Lee Rosevere: “Peace” (https://leerosevere.bandcamp.com/track/peace)

George Orwell: Zergatik idazten dudan

Xerezaderen Artxiboa — Wed, 08 May 2019 16:26:13 +0000

Entsegu kitzikagarri honetan, George Orwellek atzera begirada batez aztertzen du bere biografia literarioa, bere idazteko motibazioak mahai gainean jartzeko:

“Lau motibo nagusi daude prosa idazteko (…). Bat, egoismo hutsa. Bi, grina estetikoa. Hiru, bulkada historikoa. Lau, helburu politikoa”.

NoViolet Bulawayo: Jo dugu Budapest

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 18 Dec 2018 10:47:10 +0000

Goseak jotako sei neskato oinez doaz beren herri Paradisetik Budapest herri aberatsera, guaiabak ostera. Bi enkontru izango dituzte txango horretan: bata, Budapesten, andrezko turista londrestar batekin; bestea, Paradisera bueltan, bertako emakume batekin.

Iban Zaldua: Gerra zibilak

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 15 Oct 2018 20:50:32 +0000

Espainiako Gerra Zibilean, Euzko Gudarosteko patruila bat ezkutuan dabil mendian zelatan, agintearen instrukzioen zain.

Joxe Azurmendi: Filosofia eta poesia. Hilobiz hilobi

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 19 Jul 2018 08:58:34 +0000

Bidaia apunte moduko hauetan, Joxe Azurmendik Walter Benjamin, Antonio Machado eta Paul Valéryren pentsamenduan barrena eramaten gaitu, eta gogoeta egiten du poesiaren eta filosofiaren arteko auzian —bihotzaren eta arrazoiaren arteko auzian— haietako bakoitzak hartutako jarreraz.

Irudia: “Angelus Novus”, Paul Klee (1920)

Musikaren iturria: Musopen

Garazi Arrula Ruiz: Abian

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 14 May 2018 20:39:29 +0000

E-mail bidezko harreman politiko eta intelektual kitzikagarria izan ostean, gizon bat trenez abiatzen da ordura arte idatziz eta irudi digitalen baten bidez besterik ezagutu ez duen emakumea ezagutzera.

Ursula K. Le Guin: Neure buruaren aurkezpena + Zergatik dira estatubatuarrak herensugeen beldur?

Xerezaderen Artxiboa — Sat, 17 Mar 2018 20:31:58 +0000

Emakumeak orain dela gutxiko asmakuntza dira, diosku Le Guinek ironiaz, mendeetan zehar “gizona” eta “pertsona” sinonimotzat jo baitira. Horrek ondorio oso interesgarriak dakartza maila askotan, eta, harrigarria bada ere, zerikusia dauka estatubatuarrek herensugeei dieten beldurrarekin. Beharbada, horrela esanda ez da berehalakoan ikusten, baina bi saikerok entzuten dituzunean, berehala jabetuko zara.

(Atal honetako musika Free Music Archive-tik hartua da: http://freemusicarchive.org)

F. Scott Fitzgerald: Autore baten arratsa

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 15 Jan 2018 11:36:38 +0000

Autorea inspirazioaren bila doan bitartean, hiria bizi-bizi agertuko da bere begien aurrean, oroitzapenekin nahastuta.

Jaume Gelabert: Ur bila basamortuan / Mahmud Darwish: bi poema

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 04 Dec 2017 23:52:41 +0000

Nazioarteko boluntarioen talde bat Palestinara doa, armada israeldarraren erasoen aurrean “giza eskutu” lanak egitera.

Jaume Gelabertek palestinarren eguneroko bizitzaren latza kontatzen digu (hala ere) umorez beteta dagoen kronika honetan.

BONUS TRACK: amaitzeko, Mahmud Darwish poeta palestinarraren bi poema dakartzagu: “Ezerk ez nau betetzen” (itz. Koldo Izagirre) eta “Kamasutra lezioak” (itz.: Ana Morales).

Hassam Blasim: Kristo irakiarra

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 02 Nov 2017 10:36:26 +0000

Amerikarren inbasio gerraren erdian, gazte irakiar batek bere dohain paranormala bitxia baliatzen du biziak salbatzeko.

*Atal honetako musika guztia Jamendo-tik hartua da.

Roald Dahl: Dastaketa

Xerezaderen Artxiboa — Fri, 22 Sep 2017 19:15:23 +0000

Bi lagun aurrez aurre. Bata ardotan aditua, bestea burtsako artekaria. Afari primerakoa, ardo bikainak, konpainia ezin hobea… Baina nahikoa ez nonbait, eta hor hasi dira, ea nork handiagoa. Apustua, jakina.

Luis Fernandez: Kontaktua

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 15 May 2017 20:04:18 +0000

Ipuin honetan izua eta umore beltza nahasten dira, ETA indarrean zegoen eta kafea pezetetan ordaintzen zen garai ez hain urrunean.

Ana Malagon: Lasai, ez da ezer gertatzen

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 03 Apr 2017 22:11:11 +0000

Ingurune urbanoko biztanleen egunerokotasunaren absurdoak, dezepzioak eta antsietateak, umore beltzaz eta ironiaz betetako mikroipuinetan.

J. D. Salinger: Egun zoragarria banana arrainarentzat

Xerezaderen Artxiboa — Fri, 03 Feb 2017 13:33:03 +0000

“… Bananaz beteta dagoen zulo batean sartzen dira. Sartzen direnean, beste edozein arrain bezalakoak dira. Baina, behin barruan daudela, txerriak bezala portatzen dira (…) hainbeste gizentzen dira non zulotik atera ezinez gelditzen diren”.

Itxura batean dena lasai dago opor lekuan, ez, ordea, bihotz barrenetan.

Goizalde Landabaso: Babeserako kopia

Xerezaderen Artxiboa — Wed, 21 Dec 2016 21:42:29 +0000

Goizalde Landabasoren poesiak hizpide ditu bakardadea, bakardade batzuetan goxoki lagundua, kristal lurrunduetan idazten diren eta berehala ezabatzen diren hitzak, sekula guztiz osatzen ez diren zauriak, gogoratu nahi eta oroimenen atxiki ezin dena. Haizeak dena higatu orduko, egin beharko dugu ba babeserako kopia.

Iban Zaldua: Madrid-Roma 2646 hegaldia

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 01 Nov 2016 20:52:02 +0000

“…eta hegazkinera zeraman tunelean sartu nintzen: jadanik ez zegoen atzerakorik”.

Hegazkin bidaia bat, itxuraz arrunta. Kontuz, baina: inoiz ez dakizu alboan nor jesarriko zaizun.

Guy de Maupassant: Mari Gizen

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 13 Jun 2016 20:18:37 +0000

1870 urte ingurua. Frantzia eta Prusiaren arteko gerra. Hamar andre-gizon bidaia arriskutsu batean doaz zaldi kotxez. Helmugara heltzearen truke, prezio bat ordaintzea eskatuko diete.

Guy de Maupassanten istoriorik famatuena da “Mari Gizen”. Bere garaian bi zatitan argitaratu zen, eta halaxe dakargu guk ere.

Xerezaderen Artxiboa + Eremuz Kanpo: Joseba Breaking Basque

Xerezaderen Artxiboa — Fri, 20 May 2016 11:56:07 +0000

Bilbo Hiria Irratiko “Eremuz Kanpo” saioko zaldun jentilek gonbidatuta, Xerezade atera da bere lorategi iturridunetatik lagun horiekin batera zuei izaki bakan bat aurkezteko. Hona hemen Super Euskalduna. Bekadun erraria. Golema. Gure Zelig Iruritakoa. Euskal hitzaren atrakatzailea. Txandal laranjadun timadorea. Zuekin, Joseba Breaking Basque!

David Foster Wallace: Hau ura da

Xerezaderen Artxiboa — Wed, 30 Mar 2016 09:28:41 +0000

Izan al duzu inoiz zeu protagonista EZ zaren bizipenik? Ez? Guk ere ez. Ez al da bitxi xamarra? Nola askatu geure burua denok unibertsoaren erdigunea garela pentsatzeko joeratik? D. F. Wallacek kontatzen digu zertan den askatasun hori, bere ustez axola duen bakarra. Hitzaldi zorrotz, humanista, iratzartzaile eta hunkigarria.

Xabier Montoia: Gizonezkoekin

Xerezaderen Artxiboa — Sat, 27 Feb 2016 15:15:26 +0000

Xabier Montoiak berak irakurritako ipuin honetan, neskato bat aurkituko dugu ustekabeko abentura batean murgilduta. Festa bat dirudi hasieran, baina mundu anker honek toki gutxi dauka xalotasunarentzat. Ez da kasualitatea ipuin hau dakarren liburuaren izenburua Hondamendia izatea.

Hector Hugh Munro, “Saki”: Nemesisen jaia

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 17 Jan 2016 12:58:54 +0000

Thackenbury andreari eta haren lobari ez zaizkie batere gustatzen lagun hurkoari onginahia ospatzeko omen diren jaiegun horiek: Gabonak, urtebetetzeak… Zergatik ez dago egun berezirik aurrean ikusi ezin duzun jendeari zure sentimenduak zintzoki adierazteko?

Atal honetan umore viktoriar gaizto pixka bat dakargu Sakiren eskutik.

Philip K. Dick: Elfoen erregea

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 22 Dec 2015 13:34:18 +0000

Shadrach Jones agurea gasolindegi batez arduratzen da. Orain, baina, negozioa gainbehera dago, errepide moderno batek trafikoa desbideratu baitu.

Batzuetan, ezohiko zirkunstantziak direla eta, ustekabeko eginkizunak hartu behar izaten ditugu gure gain. Adibidez, Shadrach Jonesi, elfoen errege bihurtzea egokitu zitzaion.

Joseba Sarrionandia: Enperadore eroa

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 12 Nov 2015 09:00:14 +0000

“Harriturik, Enperadorea oihalera hurbildu zen eta, bekainez ia ukitzen zuela, beha egon ondoren, eskua sartu eta pinturako arrosa bat ebaki zuen”: boterea eta sormena aurrez aurre aurkitzen dira Ekialde legendarioan kokatutako ipuin fantastiko honetan.

Irudia: Yongzheng Enperadorea Gorteko Jantzian (1750)

Ursula K. Le Guin: Legez kanpokoa

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 12 Oct 2015 10:52:37 +0000

Basoaren ertzean bizi den mutiko batek heskai erraldoi bat aurkitu du. Beste aldean zer dagoen jakiteko grinaz, bide bat mozteari ekin dio, baina denbora luzea eman beharko du horretan. Ezagutzen duzu ipuin hau? Ez? Ea, entzun arretaz, eta agian gogoratuko duzu.

Irudia: “Udaberria”, Frances MacDonald (1905)

Alice Walker: Egunero erabiltzeko

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 04 Oct 2015 22:27:09 +0000

Amerikako Estatu Batuak, XX. mendeko 70eko hamarkada. Bisita bat: aspaldi kanpora ikastera joandako alaba nagusia bere jaioterrira itzuli da ama eta ahizpa gaztea ikustera. Bi belaunaldi, bi hizkera, bi mundu. Izen zaharrak eta izen berriak.

Irudia: “Belengo Izarra” estiloko ohazala

Margaret Atwood / Angel Erro: Goraipamenak

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 11 Aug 2015 06:15:22 +0000

Atal honetan Margaret Atwoodek horren argiak ez diren emakumeei egiten die gorazarre, eta Angel Errok laudorio egiten dio gizonik ederrenari.

Robert Heinlein: Zuek guztiok, zonbiok

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 06 Jul 2015 17:14:14 +0000

Agente sekretu bat, denboraren makina bat, eta mendeku bila dabilen gazte bat, denboran atzera eta aurrera bidaiatuz. Eta bakardaderik erradikalena, izenburuan “zonbi” hitza eduki arren zonbirik ageri ez den ipuin honetan.

Katherine Mansfield: Eulia

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 18 May 2015 08:51:54 +0000

Bi gizon aurrez aurre bulego batean, eta Heriok ostutako lagun maiteen oroimen eta desoroimena airean. Boterearen dinamika, dominazioa, gerra. Eta haren emaitza: suntsipena edo sorgortasuna.

Franz Kafka: Akademia batentzako txosten bat

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 13 Apr 2015 22:23:01 +0000

Ipuin honetako protagonistak modua aurkitu zuen preso zegoen kaiolatik irteteko; orain, bost urte igaro direnean, hitzaldi bat emango du jakintsuen aurrean bere lorpenaren nondik norakoak azaltzeko.

Ah, protagonista, tximino bat da.

G. K. Chesterton: Oinkada misteriotsuak

Xerezaderen Artxiboa — Sat, 31 Jan 2015 11:38:03 +0000

Gertaera lazgarri batek astindu ditu “Benetako Hamabi Arrantzaleen Klub”eko zaldunak beren urteroko afari esklusiboan, Vernon Hotelean. Baina zer zerikusi dute gertaera horrekin hoteleko karraju batean entzuten diren oin hots harrigarriek? Aita Brown abade detektibe zuhur eta bihozberak argituko digu.

Thomas Meehan: Ymaren ametsa

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 01 Jan 2015 01:24:13 +0000

Sozializazio egoeretan sarri gertatzen zaigu jende berria ezagutu beharra, baita guk geuk bitartekari lana egitea eta ezezagunak elkarri aurkeztea ere. Eta orduan bakardadearen abantailez jabetzen hasten da bat zenbaitetan.

Espero dugu zuk guk beste barre egitea ipuin umoretsu honekin.

Pep Bruno: Itzel handien lo kuluxka / Tim Bowley: Jack eta Heriotza

Xerezaderen Artxiboa — Wed, 24 Dec 2014 21:26:07 +0000

Adin guztietako kakanarruentzako bi haur ipuin.

William S. Burroughs: Apaiza, halaxe deitzen zioten

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 03 Nov 2014 23:35:39 +0000

Trapitxeo egun gorabeheratsu baten ostean, «Apaiza» bere logelara itzuli da, egun zailari amaiera emango dion heroina dosia hartzeko prest.

William Fryer Harvey: Abuztuko beroa

Xerezaderen Artxiboa — Fri, 24 Oct 2014 00:04:56 +0000

“…Gaur izan da, uste dut, nire bizitzako egunik harrigarriena, eta gertaerak oraindik ere buruan bizi ditudala, paperean jarri nahi ditut ahalik eta argien. Hasteko eta bat, esan dezadan nire izena dela James Clarence Withencroft…”.

Stephen Kingek dio bere ikasleei ipuin hau irakurri zienean, gelako isiltasuna orratz bat lurrean jausi eta haren zarata entzuteko modukoa zela. Ausartuko zara?

Kate Chopin: Ordubetean

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 20 Oct 2014 22:07:30 +0000

Senarra hil zaion albistea jaso, eta ordubetean makina bat gauza aldatuko dira Mallard andrearen bizitzan, ustekabean.

Iolanda Zuñiga: Post-it bizitzak

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 09 Sep 2014 11:43:54 +0000

Goiz umelak, langileak, trenak, emakume bakartiak… Iolanda Zuñiga galiziarraren lau ipuin hiritar, Post-it bizitzak liburutik hartuak:

“…gravissimo…”

“…allegretto agitato…”

“…con fuoco…”

“…crescendo…”

Musika: Ravelen «Boleroa» www.goear.com-etik hartua da. Gainerako musika, berriz, www.musopen.org webgunetik hartua.

Ray Bradbury: Oinezkoa

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 07 Jul 2014 12:15:48 +0000

2052 urtea da. Krimena gainbeheran dago, ez dago poliziaren beharrik. Kaleak inoiz baino lasaiago daude eta Leonard Meadek hiritik ibiltzea maite du. Alabaina…

Porlana desagertzen ari zen belar eta loreen azpian. Hamar urteko ibileretan, gauez edo egunez, milaka miliatan, egundo ez zuen beste ibiltaririk ikusi, ezta behin ere denbora hartan guztian.

Willa Cather: William Tavenerren sentimentaltasuna

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 16 Jun 2014 08:42:22 +0000

Umeak hazten hasi zirenetik, senarrarekin izaten zituen elkarrizketak ekonomiaren eta gastuen arloetako gaietara mugatzen ziren ia. Euren harremana negozioetako harreman bihurtu zen, ugazaba eta maizterraren artekoa bezalakoa.

Baina zirkua etorri da hirira, eta horrek iraganeko urak nahasiko ditu…

* Atal honetako musika guztia goear.com-etik hartua da.

Eider Rodriguez: Hazia

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 01 Jun 2014 18:34:37 +0000

Leihoan erretzen dagoen emakume erditu eta erdibitu baten istorioa.

Alfonso Henriques de Lima Barreto: Kalifornia Berria

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 13 May 2014 08:22:18 +0000

Raimundo Flamel Tubiacangara heltzen denean, mesfidantzaz hartzen dute hasieran herritarrek. Laster zabaltzen da, baina, zientzia gizona dela, jakintsua, itzal handiko alkimista bat, eta herria begirunez hartzen hasten da… Baina bolada baten ostean Flamel bat-batean desagertuko da, eta gauza arraroak gertatzen hasiko dira herrian. Ezkutuko esperimentuak, hilobi profanatuak, sekretu handien jabe diren auzokideak… eta, guztiak inguratzen dituen geruza: diru gose izugarria. Lima Barretok hipokresiaren eta zibilizazioaren hauskortasunaren kritika umoretsua egiten du ipuin honetan.

Mark Twain: Gizonarentzat egin ote zen mundua?

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 27 Apr 2014 18:24:58 +0000

Jantzi kapela eta eskularru zuriak eta etorri gurekin lurrun ibaiontzira, eta, brisara leunak azala kilikatzen digula, entzun Mark Twain pilotuaren gogoeta ironikoak munduaren edadeaz eta gizakiak bertan betetzen duen lekuaz.

*Atal honetako musika goear.com-etik hartua da

Mia Couto: Lur gau-ibiltaria

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 31 Mar 2014 22:51:46 +0000

Muidinga mutikoa eta Tahuir agurea oinez doaz bide infinituan, beren herria odolusten dagoen gerra ankerretik ihesi. Bidean: desolazioa, herioa, eta etsipenaren paisaia kolorgea. Bidaiariengan: tristezia, beldurra eta aurrera jarraitzeko grina setatia. Eta sekretu bat.

Mia Couto idazle mozanbiketarraren Terra sonambula nobelako lehenengo bi atalak.

Mervyn Wall: Haiek ere zerbitzua ematen dute

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 17 Mar 2014 09:08:10 +0000

Carmody jauna ez dago bere bizitzaren une goxoenean:

Ostatuko bere gela tristea gogoratu zuen, non ez baitzegoen surik eta errenta ordaindu barik baitzegoen. Bizitzen jarraitu behar hutsaren zorigaiztoaz pentsatu zuen (…)

Hala ere, hitzordu bat lortu du Dublingo Gazteluan administrazioko norbaitekin lanpostu batez berba egiteko.

Giovannino Guareschi: Hirugarren istorioa / Julen Gabiria: FOAF tale

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 03 Mar 2014 19:57:34 +0000

Oraingoan bi ipuin dakartzagu: Giovannino Guareschiren “Hirugarren istorioa” eta Julen Gabiriaren “FOAF tale”. Ilunabar alderantz egin dugu, mundu honetan ei dauden beste mundu horien interferentziak sentitzen diren eremura. Eta, apur bat beldur ginenez, Julen Gabiriari eskatu diogu gurekin irakurtzeko… Bai, bai: egilea bera dugu irakurle gonbidatua “FOEF tale” gurekin batera leitzeko!

Xabier Montoia: Haur jolasak

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 17 Feb 2014 07:57:59 +0000

Haurtzaroko etxera itzultzeko tren bidaian, oroitzapenek mina eta beldurra sortzen dute.

Familia barruko sexu abusuen gai gordinari eusten dio Montoiak ipuin honetan.

Carson McCullers: Madame Zilesky eta Finlandiako erregea

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 02 Feb 2014 23:16:37 +0000

Carson McCullersi ez zitzaion asko interesatzen jende «normala», edo, beharbada, jende normalik ez dagoela ohartzeko moduko begi zolia zeukan, bai eta horren berri emateko artea ere.

Izan ere, nondik begiratzen zaion, mundua jende arraroz beteta dago. Begira zu eta gu, adibidez. Guk primeran ulertzen dugu Madame Zilensky eta Finlandiako erregearen kontua, ezta?

Gaurkoan Edu Lartzanguren eta Izarne Cardaba ditugu irakurkide gonbidatu.

Katherine Mansfield: Panpina etxea

Xerezaderen Artxiboa — Fri, 17 Jan 2014 13:00:54 +0000

Xerezaderen Artxiboak beti dauka atea zabalik eta te kikara bat prest Katherine Mansfieldentzat, bere idazketarekin Virginia Woolf handia jeloskor jarri zuen idazle bakarrarentzat.

Gauza ederrez betetako ipuina da “Panpina etxea”: umeak, lorategiak, panpina etxe xarmant bat eta haren miniaturazko altzari miragarriak… Edertasun horren kontrastean ikusten da ondoenik azpiko itsustasun kiraztoaren gordina.

Baina gehiago ere bai, mirari bat: ankerkeriak zanpatuta bizi arren, edertasunarekin liluratzeko gai izatea.

Raymond Carver: Mandatua

Xerezaderen Artxiboa — Sat, 16 Nov 2013 14:09:27 +0000

Gaur errealismo zikinaren ordezkaritzat ezaguna den Raymond Carver idazle estatubatuarraren ipuin bat dakargu. Hala ere, ipuin honetan ez dugu aurkitzen haren ezaugarri izan ohi den minimalismoa. Ipuin berezia da «Mandatua» Raymond Carverren literaturan. Bertan, Anton Txekhoven azken egunen eta heriotzaren kontaketa egiten du, narrazio maila desberdinak konbinaturik, omenaldi jostari eta xamurra eginez bere maisutzat aitortzen zuen idazle errusiarrari.

Dokumentazio lanean oinarritua ei den kontakizun biografikotik abiaturik, pixkanaka lupa hurbildu eta gertaeren lekuko diren pertsonaien hemen eta orainaren narrazio errealistago, gertuagoko, zuzenekora igarotzen da. Bizitzan ohi den bezala, errealitate gordineko detaile nimiño eta arruntak, lurrera jausitako txanpan botilaren kortxoa adibidez, nagusitzen dira egoerarik transzendentalenetan. Edonon dago errealitatea, baina edonon daude, halaber, narrazioak. Historia fikzionatua eta errealitatearen ilusioa: horra hor ipuin honek planteatzen dizkigun bi kontzeptu mamitsu.

Katherine Mansfield: Ezkontza à la mode

Xerezaderen Artxiboa — Fri, 11 Oct 2013 22:05:20 +0000

Senar-emazte bi, itxuraz bikote zoriontsua, baina bizimoduak eta interes desberdinek elkarrengandik urrundu dituena. Zirt edo zart egiteko unera helduta, baina, ez da hain erraza gauzei aurpegira begiratzea.

Etgar Keret: Nimroden pitzadura

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 22 Sep 2013 23:14:18 +0000

Hiru lagun, eta laugarren batek utzitako hutsunea, soldaduska garaian bere burua hil zuenean. Bata bestearen ondoren, aldi batez erotzen hasiko dira, nor bere modura. Bat ezkondu egingo da, eta bi baino ez dira geldituko txandakako eromen haietan, laugarren lagunari konpainia egiten. Noiz arte, ordea?

Grace Paley: Agur eta zorte on

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 02 Jul 2013 00:04:50 +0000

Rosie Liebek bere gaztaroko kontuak kontatzen dizkio Lili lobari. Haren eskutik, Manhattaneko antzerki errusiarreko giroaren xarma ezagutuko dugu, eta, bereziki haren izarrik distiratsuarena: Volodia Vlaschkin, Kieveko Rodolfo Valentino.

Paleyren beste hainbat istoriotan bezala, ipuin honetan emakume langile, independente, eta indartsu bat aurkituko dugu, ironiaz eta alaitasunaz baliaturik ausardiaz aurre egiten diona bizitzak batzuetan erakusten duen aurpegi latzari.

*Atal honetako musika guztiak jazz-on-line.com-etik hartuak dira.

Publio Ovidio Nason: Filomela eta Prokne

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 18 Jun 2013 16:35:08 +0000

“Nik neronek aldarrikatuko dut zure krimena. Inoiz askatasuna berreskuratzen badut, lotsak ez dit galaraziko zure ankerkeriaren berri jakinaraztea”.

Horixe izan zen Filomelaren garrasi erdiragarria, Tereo koinatuak bera bahitu eta bortxatu ondoren. Tereok orduan mihia moztu zion eta dorre batean giltzapetu, biktimak ezin izan zezan haren krimena salatu. Baina Filomelak —“mihia moztuko didate, baina eskuez kontatuko dut nire istorioa” esango balu bezala— bere ahotsa entzunarazteko beste bide bat bilatu zuen: oihal batean ehundu zuen bere narrazioa. Latinez, textus hitzak “ehuna” esan nahi du.

Filomela bortxatuak, Filomela mututuak bere kantua entzunaraziko du murru guztien eta ezpata guztien gainetik, eta mendekua izugarria izango da.

W. W. Jacobs: Tximino atzaparra

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 02 Jun 2013 17:05:46 +0000

Xake joko polit-polita dauka Xerezadek etxean, kristauak eta musulmanak aurrez aurre jartzen dituena. Igeltsuzko figuratxo eskuz pintatuei begira, gogora etorri zaio xake joko batekin hasten den ipuin izugarri bat.

Eta pentsatu du (nahiz eta Xerezade xake jokalari negargarria izan) xakean mugimendu bakoitzaren ondorioak ugariak izan arren, mugatuak direla, eta den-denak aurreikusteko modukoak jokalaria oso abil eta buru argia izanez gero; bizitzan, ordea, ezin konta ahalako ondorio diferenteak izan ditzake gure jokaldi bakoitzak, eta bakoitza zenbatezinezko moduetan gauza daiteke. Edo agian ez, agian horiek ere mugatuak dira, baina bizitza oso batean ez liguke astirik emango gure ekintza bakoitzak sor litzakeen posibilitate guztiak aintzat hartzeko.

Baina gogoeta borgestar horiek denak sortu dituen ipuinaren leitmotiva ez da xake jokoa, izenburua ematen dion beste objektu bat baino: tximino atzaparra. Halaxe dauka izena gure gaurko istorioak, W. W. Jacobs idazle ingelesa gehien famatu duen literatur lanak.

Laura Bohannan: Shakespeare oihanean

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 19 May 2013 23:24:17 +0000

Nigeriako tiv gizataldeko kideek Bohannan antropologo estatubatuar zuriari Hamleten benetako esanahia azaldu ziotenekoa. Etnozentrismoa eta beste egia unibertsal batzuk lantzen dira, umore handiz, narrazio honetan.

Anton Txekhov: Logalea

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 13 May 2013 12:59:01 +0000

Hamahiru urteko umezain batek gau osoan jagon behar du negar hutsean dagoen sehaska ume bat. Une batez lo geratuz gero, zigorra datorkio berehala, eta lo bako gauaren ostean, egunsentiak lan gehiago baino ez dio ekarriko.

Ba al da lo egin nahia eta ezina baino gauza gogorragorik?

Irudia: «Sehaska», Berthe Morisot (1872)

Roberto Arlt: Piztiak

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 28 Apr 2013 01:50:46 +0000

Basakeria gorriko azpimundu honetan ez dago errukirik, eta isiltasuna ontzi komunikatu bat da tabernako barran eseritako piztien asperdura mugagabe, amorraturako.

Eta hala ere, “batzuetan zure gomutak zeharkatzen du nire oroimena zazpi puntako izar baten tankeran“.

Kate Chopin: Désiréeren umetxoa

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 24 Mar 2013 14:05:12 +0000

Egun zoriontsuak ziren Louisianako Aubigny plantazioan: umetxo bat, ederra eta osasuntsua, jaio berria zitzaien, ugazaba jaun-andreen maitasunaren fruitu eta lekuko.

Désiréeren zoriona hain zen betea, beldurra ematen zion.

Irudia: “Dama bat bere burua apaintzen”, Berthe Morisot (1880)

Iñigo Roque: Airea

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 04 Mar 2013 22:27:24 +0000

Gonbidaturik izan dugu lehenago ere Iñigo Roque gure artxiboan itzultzaile bezala (Scott Fitzgerald, Mia Couto, Pessoa…), baina atal honetan bere poema originalen bildumarekin datorkigu, aurrez beste inon argitaratu gabea. Erdu eta arnastu paisaia legendarioen espezia usainez betetako aire hau.

Irudia: “Aingeruen koruak”, Hildegarde von Bingen (1150)

Henry Thoreau: Desobedientzia zibila

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 11 Feb 2013 06:55:49 +0000

“Thoreaurentzat” —dio Markos Zapiainek— “ongi da esklabotza amai dadin eskatzea, manifestuak izenpetuz eta abar. Baina are zuzenagoa da intsumisioa, desobedientziazko ekintza; esaterako, zergak ez ordaintzea”.

Eta halaxe egin zuen Thoreauk, eta atxilotu egin zuten.

Baina idatzita utzi zuen liburu hau, eta honetatik edan zuten, egarriz eta probetxuz, Mahatma Gandhik, Martir Luther Kingek, Emma Goldmanek eta beste hainbatek. Entzun ezazu zuk orain, Edu Lartzangurenen ahotsean eta itzulpenean, edo hementxe irakurri

Vladimir Nabokov: Lehenengo maitasuna

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 24 Jan 2013 10:01:05 +0000

Haurtzaroa baldin bada gure aberri bakarra, Vladimir Nabokoven aberria lotuta dago Miarritzeko hondartza bati, miresikoleta hitza irakatsi zion euskaldun lepoker bati, eta, batez ere, lehen amodioaren pasioa biziarazi zion Collette neskatilari.

Irudia: “Neskatila mahats-otar bati eusten”, Elizabeth Jane Gardner (1837-1922)

Percival Everett: Kultur jabekuntza

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 07 Jan 2013 09:42:26 +0000

Daniel Barkleyri inork ez zion esan ze zaila zen Hego Karolinan afroamerikarra izatea, hobe zuela munduko herritarra izatea… Zailtasun horrekin enegarren aldiz estropezu egin zuenean, baina, estrategia irudimentsu bat probatzea erabaki zuen.

Entzun eta gozatu Percival Everetten umore finaz eta haren kritika politikoaren eztenaz, euskaraz, lehen aldiz, egileak Xerezaderi jentilki emandako baimen bereziari esker.

Francis Scott Fitzgerald: Hamarkada galdua

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 24 Dec 2012 22:11:53 +0000

Orrison Browni bere nagusiak enkargatu dio goiz batez lagun egitea Louis Trimble jaunari New York bisitatzen duen bitartean.

Louis Trimble jaun misteriotsuak harat-honat ibili gura du errari, hiriaren eta bertako biztanleen xehetasun sinpleenek liluraturik. Ez da berria New Yorken, hala ere: izatez, bertakoa da, baina azken hamar urteetan ez du hiria ikusi. Egia esan, azken hamar urteotan ez du ezer askorik ikusi.

Irudia: “Autoerretratua armairuan”, Claude Cahun (c. 1932)

Virginia Woolf: Etxeko aingerua

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 10 Dec 2012 20:34:28 +0000

Woolf andreak, saiakera honetan aitortzen digunez, hilketa estonagarri bat egin zuen bere esku atzamar luze, dotore eta modernista horiekin… zer eta Etxeko Aingerua akabatzea!!! Aingeruarekin kontuak garbitzen amaitu zuenerako, luma zuri pare bat baino ez omen ziren geratu Woolf andrearen gela propioan, dantzan airez aire, udazkeneko orbelen antzo.

Baina, ai, borreroak nola, Etxeko Aingeruak ere milaka aurpegi ditu, eta tokietan eta aroetan barrena iraun dezakeela entzun dugu. Emakumea, begiratu atzera, entzun arretaz: ez duzu hegal baten astindu hotsa entzuten, gona fin baten firrista alfonbra gainean..?

Irudia: “Ikusmena”, Annie Louisa Synnerton (1895)

Raymond Queneau: Estilo ariketak

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 12 Nov 2012 09:26:46 +0000

Egun batean Xerezadek postontzia zabaldu eta igel berde bat aurkitu zuen bertan, ahoan paketetxo bat zuela. Igelari ez zion musurik eman, printze bihurtuko ote zen beldurrez, baina eskuan jaso zuen eta kontu handiz atera zion paketea ahotik. Igelak salto egin zion lepo gainera, eta Xerezade, sustotxoa hartuta saltoagatik baina jakinguraz beterik, begira-begira geratu zitzaion esku artean zeukan kutxari. Bidaltzailearen izena jartzeko tokian X.O. hizki misteriotsuak baino ez ziren ageri. “Hugs and kisses?” pentsatu zuen. “Ez da seinale txarra”. Esku dardartiez, Xerezadek papera urratu eta hara, zer egongo barruan eta Raymond Queneau-ren Estilo ariketak liburuko zenbait pasarterekin egindako grabazioa!!

Eta nola gutiziak konpainian dastatzen diren ondoen, eta Xerezadek zuena beste inorena (tira, ia-ia) baino estimatuago duen, hementxe dauzkazue gaur, Xerezaderen Artxiboan, Raymond Queneauren estilo ariketetako batzuk, esatari fin-finek irakurriak: eguneroko bizitzako gertaera hutsal bat, hainbat modutara kontatua, hainbat estilotan. Parodia, esperimentalismoa, hizkuntzaren baliabideez egindako jolas literatura. Batzuek uste omen zuten ariketok ezin zirela frantsesetik beste hizkuntza batzuetara itzuli. Ba, Xabier Olarra itzultzaileak ederki asko borogatu zien enganatu zirela.

Allen Ginsberg: Ulua

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 30 Oct 2012 14:30:00 +0000

50eko hamarkadan Estatu Batuetako poesia Beat Generation deritzonak markatu zuen. «Ulua» poema talde horren ikurra bihurtu zen, Allen Ginsbergek idatzitako oihu gordina, bere belaunaldiko bururik argienen omenez eta sistema kapitalistaren basatitasuna salatuz.

Entzun «Ulua» Harkaitz Canoren itzulpenean eta ahotsean, Xerezaderentzat esklusiban grabatua.

[Oharra: Howl edo Ulua filmaren azpidatziak ez daude azpidatziak.com helbidean eskuragarri, audioko sarreran esaten dugun legez, azpitituluak.eus helbidean baizik. Barkatu errakuntza].

Irudia: “Bidaiaria”, Lyubov Popova (1915)

X10: Bidaietako pasartetxoak (I)

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 30 Sep 2012 23:31:43 +0000

X10 izenaz ezagutzen den euskal kale artista anonimoari hormek berba egiten diote, eta berak, hain jator, esprai lurrinez kontatzen dizkigu han-hemenka lurrak eta paretek xuxurlatu dizkioten istorioak. Gainera, Telegarraio miragarriaren jabea izateagatik-edo, X10ek askotxo bidaiatzen du. Ibilera horietatik hitzezko pintzeladak ere ekartzen ditu bueltan, “bidaietako pasartetxoak” deritzenak: hainbat tokitan ikusi, bizi eta sentitutako true storiak biltzen dituzten paragrafo eta esaldi bildumak.

Gaurkoan bi platereko menua dakarkizugu Xerezaderen Artxiboan: lehenengo zati honetan Australia, Thailandia, Laos, Sri Lanka eta Guatemalako gutiziak dastatuko dituzu. Guztiak ere X10en beraren ahotsean.

Irudia: “Bi mundu”, Katherine Dreier (1930)

X10: Bidaietako pasartetxoak (II)

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 30 Sep 2012 23:31:43 +0000

Bi platereko menuko bigarren platerean El Salvador, Mexiko, New York, Istanbul eta Israel eta/edo Palestinako ahalmentxoak dastatzeko parada izango duzu, guztiak ere X10en beraren ahotsean.

Irudia: “Bi mundu”, Katherine Dreier (1930)

Elliott Murphy: Lau poema, ipuin bat eta elkarrizketa

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 10 Sep 2012 10:12:55 +0000

Gaur Xerezadek berriz ere eman dio amore bere ahulezia ezagun horri, hau da, rocka eta literatura uztartzen dituen artista bat gonbidatzeari. Elliott James Murphy rockero handia ezagutzen ez duen errukarriren bat edo beste geratuko da bazterretan apika, baina ziur aski gehiago izango dira haren musikaren berri izan arren, Elliott Murphy literaturgilea ere badela ez dakitenak. Lasai: ezjakintasunaren ilunetik aterako ditugu gaur Xerezaderen Artxiboan. Izan ere, atal honetan, Elliott Murphyren lau kantuetako hitzak irakurriko ditugu –“On Elvis Presley’s birthday”, “You never know what you are in for”, “Caught short in the long run” eta “Ophelia”– bai eta ipuin bat ere, “General gorria” izenekoa, Espainiako gerra zibilean, soldadu euskaldunen buru, Errepublikaren alde borroka egindako anarkista bat protagonista duena.

Amaitzeko, gutizia berezi-berezi bat daukagu: Elliott Murphyk berak bere ahots sakon eta belusezkoaz Xerezaderi emandako ELKARRIZKETA!!!

Irudia: “Bretainiako kosta”, Anna Boch (1901)

Giovanni Boccaccio: Masetto di Lamporecchioren ipuina (Dekameroia)

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 27 Aug 2012 20:14:36 +0000

Kanpoan Herio zebilen nagusi, bere hegal beltzen itzalaz dena estaltzen. Harengandik ihesi, hamar gazte etxe batean bildu ziren, konpainiaren eta ipuinen epeltasunaz bakardadeari eta izuari izkina egiteko esperantzaz. Beren oasi partikularrean, ehun ipuin kontatu zituzten eta guk horietako bat dakarkizugu gaur, uda amaieraren melankoliari aurre egiten laguntzeko. Gaur, Xerezaderen Artxiboan, Boccaccioren Dekameroitik harturik, “Masetto de Lanporecchioren ipuina”, non kontatzen baita nola Masetto de Lamporecchiok mutuarena eginez lortu zuen emakumeen monasterio batean baratzezain sartzea, eta nola moja guztiak lehiatu ziren berarekin oheratzera.

Irudia: “Autorretratua lautea jotzen”, Artemisia Gentileschi (1615-18)

John Cheever: Igerilaria

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 23 Jul 2012 09:35:34 +0000

Uda betea, zeru urdinak, eguzkiaren atzamar epelak azalean… Bada proposamen hoberik txipli-txapla freskagarri bat baino? Horixe pentsatu zuen Neddy Merrilek ere. Munduak irribarre egiten zion, eta goiz hartan, adorez beterik, erabaki zuen konderria igerian zeharkatzea, lagunen txaletetako igerileku batetik bestera igaroz. Ideia originala eta ausarta, inondik ere, Neddy bera bezalakoa. Ahotik ahora ibiliko zen haren balentria hura adiskideen artean, hainbeste estimatzen eta miresten zuten!

Neddy, buru txar xamarra daukazu kontu batzuetarako, eta batzuetan denbora ohartu barik joaten zaizu zure gauzetan galduta, baina horiek huskeriak dira, baldin eta adiskideez inguratuta bazaude eta diru faltarik ez baduzu… ezta?

Irudia: “Nenufarea eta inguruko landareak Van Staaden’s Kloof-en”, Marianne North (c. 1882)

Luistxo Fernandez/Iban Zaldua: Rock’n roll ipuinak

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 25 Jun 2012 10:31:37 +0000

Gaur Xerezaderen Artxiboan larruzko jaka beltza jantzi dugu rock´n roll doinuen abaroan sortutako ipuinak irakurtzeko. Beraz, naturala den bezala, bi poesia zale amorraturengana jo dugu —zer da rock´n rolla, poesia ez bada?— haiek liluratu zituzten kantuen misterioa eta magia beren istorioetan dastatzeko irrikaz. Luistxo Fernandezen “Eskuak ugatz guruinetan” eta Iban Zalduaren “Playa Negra”, “Erritoak”, “Azkeneko aldia” eta “LP bat lapurtzeko” ipuinak entzungo ditugu.

Fokoak piztu dira, gitarrak entxufatuta daude. Bat, bi, hiru, lau… long live rock´n roll!

Irudia: “Beltxarga”, Hilma af Klint (1914)

Arthur Conan Doyle: Eskandalua Bohemian (1. zatia)

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 11 Jun 2012 11:19:50 +0000

Elefante ehizan hezurrak hausteaz gain, erregeek tradizio handia dute, bai, bestelako ergelkeriak egiten. Gaurko istorioan badugu errege harroputz, berekoi eta pepelerdo bat, eta badugu operako diva buru argi eta mindu bat ere. Tartean, erresuma baten zutoinak dardarka jar litzakeen eskandalu baten mehatxua. Detektibe kokainomano bat, mozorroak, engainuak, trabestismoa… Hainbeste gauza mamitsu, non oraingoan Xerezadek ez baitu tokirik izan dena erretilu bakarrean zerbitzatzeko, eta bi plater goxotan eskainiko dizun.

Irudia: “Jean Baptist Wenzel-en erretratuta”, Barbara Krafft (c. 1822)

Arthur Conan Doyle: Eskandalua Bohemian (2. zatia)

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 11 Jun 2012 09:15:23 +0000

Literatur mikropilulen farmazia: Literatura mikropilulak

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 28 May 2012 20:44:25 +0000

…Halaxe bildu ziren gau batean Xerezade eta Literatur Mikropilulen Botikaria. Larruzko poltsa handi bat zekarren Botikariak, urrezurizko itxitura batez hornitua. Nekatuta eta pixka bat triste zegoen Xerezade, baina Literatur Mikropilulen Botikariak duna baten magalean goxo eserarazi, larruzko zorroa kontu handiz zabaldu, eta, apurka-apurka bere erremedio zahar eta berriak ateratzeari ekin zion: ukenduak, edabeak, usainak, pilula gazi-gozoak, belarria laztantzen zuten soinuak…

Begiak itxi eta atsedena hartu zuen Xerezadek.

Gaur, Xerezaderen Artxiboan, Literatur Mikropilulen Farmaziako testu aukeratuak, hainbat egileren eskutik eta Maialen Unanue-ren ahotsean.

Testuen egileak:

1. “Hilda nago”. Egilea: Hiriart

2. “Soilik”. Egilea: Lander Arretxea

3. “Hondarretan”. Egilea: Hiriart

4. “Distantziatik erori”. Egilea: Gorputzgrafia

5. “Galtzeko gutxi”. Egilea: Lander Arretxea

6. “Dituzun horiek”. Egilea: Maialen Unanue

7. “Atzean”. Egilea: Lander Arretxea

8. “Bakardadearen apologetei”. Egilea: Eguzkinne

9. “Aneri”. Egilea: Maialen Unanue

Shirley Jackson: Loteria

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 29 Apr 2012 12:50:21 +0000

Udako egun eguzkitsua herri txiki batean, xorinoak kantari, auzoko atseginak harmonia ederrean bilduta herriko plazan urteroko ekitaldirako. Bada gauza inozenteagorik?

Shirley Jacksonek 1948an argitaratu zuen ipuin hau The New Yorker aldizkarian, eta sekula ez bezalako erreakzio oldea eragin zuen. Hegoafrikan debekatu eta guzti egin zuten. Zeren zain zaude?

Irudia: “Otoitza”, Anna Boch (1930-35)

Hainbat egile: Gutunak

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 01 Apr 2012 07:46:27 +0000

Atal honetan muturra sartu dugu jendearen kaxoietan gutun pertsonalen bila. Gutunak literatur genero bat dira, ez da hala?

Beraz, entzun kontzientzia lasaiaz gaurko gonbidatuen sekretuak. Ez dira makalak, gero: Anne Boleyn (edo «Ana Bolena»), Mary Wollstonecraft, Harriet Wilson, Gustave Flaubert, Julian Gaiarre, James Joyce, J. R. R. Tolkien, Virginia Woolf eta «Kapitaina eta Balea».

Itzulpenak:

Inigo Roque Eguzkitza: James Joycerena; Jasone Larrinaga: Tolkienena; Ana Morales: Anne Boleyn, Mary Wollstonecraft, Harriet Wilson, Gustave Flaubert, Virginia Woolf, «Kapitaina eta Balea»-rena.

Euskaraz jatorrizkoan: Julian Gaiarre.

Hainbat egile: Euskal arkaikoak

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 18 Mar 2012 22:40:48 +0000

Atal honetan iragan lanbrotsuan murgildu gara, gure arbasoen oihartzunen bila. Belarria ernatu eta, bihotza zirrara batean taupa-taupa dugula, aditu ditugu gudu zelaietako ezpaten klin-klanak, ziega ilunetako aieneak, amodio zizpuruak, hileta eresi erdiragarriak…

Aspaldi joandako munduetatik, gaur, Xerezaderen Artxiboan, euskal arkaikoak mintzo zaizkigu, atzoko ahotsez, betiko kontuez.

Flannery O’Connor: Ez da erraza gizon on bat aurkitzea

Xerezaderen Artxiboa — Thu, 08 Mar 2012 11:10:48 +0000

Xerezade Estatu Batuetako Georgiaraino joan da bere lagun Flannery O’Connorri bisita egitera. Izan ere, Xerezaderi ez zaio batere interesatzen jende arrunta, eta Flanneryk jende berezi piloa ezagutzen du. Batzuek amerikar gotikoa edo groteskoa deitu izan diote haren pertsonaiek osatzen duten gizarte espezial xamar horri, baina, tira, horiek etiketak baino ez dira.

Katherine Mansfield: Ma Parkerren bizitza / Etxekoandrearen neskamea

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 21 Feb 2012 21:46:07 +0000

Ipuin hauetan Katherine Mansfieldek ez dakargu dama eta zaldun dotoreez betetako saloirik, ez zetaren fru-frua alfonbra dotoreen gainetik dandarrez; ez da konplimenduzko hitz politik entzuten piano nota alaiez nahasirik. Bestelako bizitzak erakusten dizkigu: duela mende pare bat bezala, oraindik ere inorentzat bizi diren emakumeen istorioak.

Virginia Woolf: Emakumeen estatus intelektuala

Xerezaderen Artxiboa — Sat, 04 Feb 2012 10:52:13 +0000

1920ko udazkean Arnold Bennetek liburu bat argitaratu zuen emakumeen gaitasun intelektualaz. Bertan esaten zuen begi bistakoa zela emakumeak gizonak baino buru motelagoak direla, eta gaineratzen zuen ez hezkuntzak ez askatasunak ez zutela hori sekula aldatuko. Desmond MaCarthy idazleak, Zapelatz Jatorra ezizenez, liburu horri buruzko erreseina bat argitaratu zuen New Statesman egunkarian, eta adierazi zuen guztiz bat zetorrela horretan Bennetekin.

Garai hartan Virginia Woolf lanpetuta zegoen Jacob’s Room liburua idazten, baina halako tripako mina jarri zitzaion erreseina hura irakurri zuenean, non, liburua tarte batez utzi, eta erantzuna eman zion Zapelatz Jatorrari New Statesman egunkarian bertan. Horrela sortu zen bien arteko polemika bat emakumeen gaitasun intelektualaren inguruan.

Polemika honek beste fruitu bikain bat utzi zigun: Woolfek gerora argitaratuko zuen A Room of One’s Own liburua.

Iban Zaldua: Menpekotasuna / De Pauli irakaslearen etsamina / Entropiarena

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 23 Jan 2012 22:49:02 +0000

Txikitan eskolakide izandako bi gizonen enkontrua, edo iraganaren tentakuluak zein modu sotiletan hel daitezkeen oraineraino.

Berez estresagarria den egoera bat –klaseko azterketa bat– hil ala bizikoa nola bihur daitekeen.

Eta zer gerta daitekeen bikote erlazioko eguneroko amore eman beharrek eta zapalkuntza txikiek gaina hartzen digutenean.

Javier González de Durana: Anakabe kapitainaren balada

Xerezaderen Artxiboa — Tue, 03 Jan 2012 09:13:11 +0000

Lan filologiko baterako dokumentazio bila dabilela, Agustín Gorrondatxena Murgialdai ikertzaileak balada ezezagun bat aurkitu du Lekeition.

Entzun ezazu aho zabalik, Xerezadek egin zuen bezala, euskal baleazaleak, ezbeharra, obsesioa eta munduko balearik ezagunena lotzen dituen istorio liluragarria.

Patricia Highsmith: Suizidio bitxi bat

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 12 Dec 2011 10:13:16 +0000

Patricia Highsmith thriller psikologikoaren artista handia eta umore gaixto eta zorrotzekoa da, baina ez dauka, hala esateko, oso-oso iritzi onik gizakiez… Ah, eta asko gustatzen zaio trenekin jolastea. Konturatu da jendeari, trenean luzaro jesarrita egon behar denean, sekulako gauza xelebreak bururatzen zaizkiola…

Edgar Allan Poe: Putzua eta pendulua

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 05 Dec 2011 06:28:46 +0000

Osaba Edgarren eskutik, goazen Espainiako Inkisizioaren ziegetako izuen gordelekuetan barrena jolastera. Zer nahiago duzu: putzua ala pendulua?

Fernando Pessoa: portugesezko poemak

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 27 Nov 2011 11:44:57 +0000

Fernando Pessoak bere izenez sinatu zituen idazlan batzuk, heteronimoen mozorrorik gabe. Idazlearen izaera konplexuaren ispilu da nortasun literarioen anabasa hori, izengoiti bakoitzak bere ezaugarriak baititu. Pessoaren izenpeak (ortonimoak), ordea, askotarikotasun ugari hori jasotzen du, eta bateratzen hein batean, poemok ez baitzaizkio ildo jakin bati jarraikitzen. Atal honetan Pessoak sinatutako bi liburutako piezak ditugu: Mensagem [Mezua] liburukoak eta Cancioneiro [Kantutegia] bildumakoak. Iñigo Roque gonbidatu dugu, poemon itzultzailea, guretzat irakurtzera.

Augusto Monterroso/Eduardo Galeano/Julio Cortazar/Mario Benedetti: Istorio hiperlaburrak

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 20 Nov 2011 13:19:57 +0000

Testu trinkoak, batzuetan epigrama edo teorema modukoak dira hauek. Sarritan, konturatzerako, amaitu egin dira, eta aho zabalik uzten gaituzte, aurrean zabaltzen zaizkigun posibilitate harrigarriez zorabiaturik. Letra latinoamerikanoetako lau izar, zuretzat, pilula oso fuerteetan. Prestatu baso bat ur.

Herman Melville: Queer Moby Dick (Moby Dick-en hiru atal)

Xerezaderen Artxiboa — Fri, 11 Nov 2011 07:47:06 +0000

Moby Dicken hiru atal hauetan hankaz gora jartzen dira Melvillen garaian nahiz gurean gizarte heteronormatiboak gizonei inposatzen dizkien estereotipo eta arauetako asko. Homoerotismoa da? Zeuk erabaki, baina gauza bat argi dago: Ismael guztiz queerra da. Uste duzu esajeratzen ari garela? Ba entzun eta gero esan. Bitartean, guk topa egingo dugu Queer Moby Dicken alde!

Alberto Caeiro: Poema hautatuak

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 30 Oct 2011 10:47:20 +0000

Fernando Pessoa poeta portugesak hainbat heteronimo sortu zituen, hau da, hainbat nortasun literario, bakoitza bere biografia eta estilo propioarekin. Horietako bat Alberto Caeiro dugu. Alberto Caeiro Maisu Xaloa da, ardirik gabeko artzain bat. Zentzumenak aldarrikatzen ditu jakintza-iturri bakartzat, zientzia eta parazientzia oro alboraturik. Naturaren eta unearen poeta ere bada, fisikoa, neopaganoa, baina ez behialako jentilen gisan, ezpada modu berri, txoil lurtar batean.

Guy de Maupassant: Apaingarria

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 23 Oct 2011 12:34:22 +0000

Mathilde Loisel langileen familia batean jaioa da, eta bulegari ilun baten emaztea. Haren bizitzan ez da luxurik, baina betidanik egin du amets saloietako dotorezia eta fintasunarekin. Halako batean aukera sortzen zaio gau batez ametsa betetzeko. Dantzaldi batera doa, eta egun berezi horretarako lepoko bat eskatuko dio maileguan txikitako lagun bati.

Ana Morales: Adibidez

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 17 Oct 2011 10:42:23 +0000

Egunero bezala, Miliak goizeko zazpietako autobusa hartu du lanera joateko. Betiko bidea, betiko bidaideak, betiko logura… Baina gaur zerbait berezia gertatu da. Gaur, autobuseko gizarte txikiak gu guztion hobe beharrez aritzen diren ikuskaritza zerbitzuen bisita jaso du.

Kirmen Uribe: Lagun bat

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 10 Oct 2011 23:06:50 +0000

Batzuetan hobeto jakin beharko genuke lagunak aukeratzen, ezta? Atal laburra dugu hau, baina oso-oso berezia: Kirmen Uriberen poema bat, Oihenart Garai gaztearen ahotsean.

Susan Glaspell: Bere parekoen epaimahaia

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 02 Oct 2011 09:03:11 +0000

Dickson Countyn hilketa bat gertatu da. Wright jauna hilda agertu da ohean. Bost pertsona bildu dira hilketa gertatu den etxean frogak biltzeko. Hiru gizon (fiskala, sheriffa eta gorpua aurkitu duen baserritarra) eta bi emakume (gizonetako biren emazteak). Wright andrea, hildakoaren alarguna, ez dago bertan, atxilotuta baitago hilketaren susmopean. Hala ere, bere historia utzi du idatzita sukaldeko objektu xumeetan.

Nor izango da, baina, mezu isil hori dekodetzeko gai?

Francis Cott Fitzgerald: Gozoki

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 26 Sep 2011 09:53:42 +0000

Hegoaldeko istorio bat da hau; Lily of Tarleton hiri txikia du gertaleku, Georgian. Han bizi da Jim Powell, “Gozoki”, bizitza osoa alferra izan aditza jokatzen eman duen gizona. Apirileko ilunabar batez, alkoholez blaituriko festa batean, dado jokoan irabazi eta bere patuaren aurrean jaikitzera eramango duen bizipen txundigarri bat izango du baina luze gabe, egunak argitu eta berehala, eguzki beroak kiskali egingo du bere ametsa…

Iñigo Roque ipuinaren itzultzaileak eta Saioa Gabicagogeascoak jarri diote ahotsa gaurko atalari.

Indalezio Bizkarrondo, “Bilintx”: Olerki hautatuak

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 18 Sep 2011 22:26:09 +0000

Gaur Xerezade erromantiko jarri da, eta nor hobea amodioaz eta desamodioaz berba egiteko, gure bertsolari eta poetarik goxoena, sentikorrena baino? Bizitzak gogor hartu zuen Bilintx, baina berak irribarrez eta burla ttantta batez egin zion aurre, eta are gehiago: transgresore galanta izan zen, barrenak izan baitzituen bere kaleko hizkeran euskaldunen aurrera agertzeko amodioa gora-gora aldarrikatzen. Jaione Agirre dugu irakurle –eta tarteka kantari!– gonbidatua atal honetan.

Hans Christian Andersen: Urretxindorra

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 12 Sep 2011 09:47:15 +0000

Bazen Txinan, enperadorearen hirian, guztiak liluraturik uzten zituen altxor preziatu bat. Ez zuen urrearen distirarik, ezta harribitxienik ere, baina haren ospea munduko bazter guztietara hedatu zen. Jakintsuek hainbat liburu idatzi zuten hartaz eta olerkariek poemarik ederrenak egin zizkioten. Hain zen miresgarria, ezen Heriok berak ere, txunditurik, amore eman baitzuen haren aurrean. Ez al duzue zuek haren aditzerarik?

Sojourner Truth (Frances Gage-ren bidez): Ez naiz emakumea ala?

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 04 Sep 2011 15:24:20 +0000

Akron, Ohio, 1851. Emakumeen Eskubideei buruzko Biltzarra. Hizlari eta entzuleak eliza batean bilduta daude, eta elizgizon piloa sartu dira aretoan kongresua lehertzera. Beren autoritate erlijiosoaz eta burla haizezko hitzez eraso gogorraren pean dauzkate sufragistak. Halako batez Sojourner Truth, emakume beltz esklabo ohia, mintzalekura hurbildu da hitza eskatzeko… Frances Gage andre zuriak, biltzarreko presidenteak, testu hau moldatu zuen hamabi urte geroago Truthek egun hartan emandako hitzaldi sutsu eta bikainetik abiaturik.

Guy de Maupassant: Menuet / Gaua

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 25 Jul 2011 16:03:19 +0000

“Menuet”

Gizon batek, ustez bakarrik, atseden hartzen du Pariseko parke lasai batean. Berehala ohartzen da, ordea, ez dela leku hartara joaten den bakarra eta egun baten, aguretxo berezi batekin eta haren emaztearekin egiten du topo. Haiek erakutsiko diote zein den “dantzen erregina, eta erreginen dantza”.

“Gaua”

Gau epela Parisen. Kafetegiak distiratan daude; barrez, paseatzen, edaten ari da jendea. Gizon bat osteratxo bat egitera ateratzen da eta Boulogneko basora abiatzen da lasaitasun bila. Handik ateratzen denean, ordea, Paris erabat bestelakoa da. Hotz egiten du eta Champs-Elysées-etako kafetegiek ez dute ohiko argitasun eta bizitasunik…

Malcolm X: Botoa edo bala (2/2)

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 18 Jul 2011 10:33:44 +0000

Malcolm Xen ustez, Estatu Batuetako demokrazia ez da benetakoa. Hori dela eta, eskubide zibilen alde borrokatu beharrean, giza eskubideen alde borrokatu behar da.

(Bi zatitan eman dugu hitzaldi hau, eta hauxe da bigarrena).

Malcolm X: Botoa edo bala (1/2)

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 11 Jul 2011 00:25:44 +0000

Malcolm Xk 1964an, hil baino urtebete lehenago, Ohion emandako hitzaldia. Garai hartan, AEBko Senatuan Eskubide Zibilen Legea ari ziren eztabaidatzen eta, lege hori onartuz gero, beltz guztiek botoa emateko eskubidea lortuko zuten. Malcolm Xek boterean dauden demokraten joko bikoitza salatzen du eta beltzen batasunerako deia egiten du.

(Bi zatitan eman dugu hitzaldia, eta hauxe da lehena).

Jorge Luis Borges: Banatuz doazen bidexken jardina

Xerezaderen Artxiboa — Mon, 27 Jun 2011 15:34:20 +0000

Iu-tsun espia, alemanentzako lanean. Haren atzetik, agente britainiar bat: Richard Madden. Iu-tsunek misio bat bete behar du Maddenek bera harrapatu baino lehen. Horretarako, Iu-tsunek Stephen Albert izeneko gizona aurkitu behar du lehenbailehen. Halabeharraren joko batez, bide horretan Iu-tsunek topo egingo du bere birraitonak utzitako misterioarekin…

Guy de Maupassant: Nork jakin?

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 19 Jun 2011 23:44:08 +0000

Gizon bat bere baitara bildua bizi da; deseroso sentitzen da gizartean, eta nahiago du bere bakardadeaz eta etxearen lasaitasun eta segurtasunaz gozatu, txikitatik gorde izan dituen objektu eta altzari maiteez inguraturik. Egun batean, baina, etxeratzean ezusteko bat gertatzen zaio…

Charlotte Perkins-Gilman: Hormako paper horia

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 12 Jun 2011 23:00:20 +0000

Ama izan berri den emakume bat senarrarekin doa uda pasatzera mendialdeko etxe handi batera. Emakumea oso goibel dago azken aspaldian, eta senarrak, izen handiko medikuak, nerbioen ahulezia horretarako tratamendua ezarri dio, atseden tratamendua deritzona. Sendabide hori gaixoari ezertxo ere ez egiten uztean datza, bereziki irakurtzea eta idaztea galaraztean. Zer atera liteke txarto?

Edgar Allan Poe: Amontillado upela / Bihotz salataria

Xerezaderen Artxiboa — Sun, 05 Jun 2011 12:23:55 +0000

Amontillado upela

Venezia. Ihauteri garaia. Montresorrek mendekua hartu nahi dio bere lagun Fortunatori, barkaezina omen den laido bategatik. Ardo bat dastatzeko aitzakiatan, bere palazzoko sotora eroan du. Hor dautza aspaldiko montresortarren hezurrak, ardo botila eta upelen artean…

Bihotz salataria

Ezin zezakeen agurearen sai begia jasan. Begirada horrek zulatu egiten zion arima, eta, oinaze hartatik ateratzeko, agurea hiltzea beste biderik ez zegoen. Izan ere, zentzumen zorrotzegiak izatea tortura izan daiteke…